Phương pháp tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất

Giá thành sản phẩm không chỉ giúp doanh nghiệp đánh giá đúng mức chi phí sản xuất mà còn là căn cứ để xây dựng chiến lược giá bán, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận và hiệu quả kinh doanh. Việc lựa chọn phương pháp tính giá thành sản phẩm phù hợp và chính xác là yếu tố cực kỳ quan trọng đối với các doanh nghiệp sản xuất.

1. Giá thành sản phẩm là gì?

Giá thành sản phẩm là tổng chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để sản xuất và hoàn thiện một đơn vị sản phẩm, bao gồm chi phí nguyên vật liệu, chi phí lao động, chi phí sản xuất chung và các chi phí khác liên quan đến sản phẩm. Việc tính toán chính xác giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp hiểu rõ mức chi phí thực tế của mình, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý trong việc định giá bán, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Giá thành sản phẩm bao gồm ba yếu tố cơ bản:

• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là chi phí liên quan đến nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp cho sản xuất sản phẩm.
• Chi phí lao động trực tiếp: Là chi phí trả cho công nhân trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất.
• Chi phí sản xuất chung: Là các chi phí gián tiếp liên quan đến quá trình sản xuất, bao gồm chi phí điện, nước, bảo trì máy móc, quản lý nhà xưởng, v.v.

2. Các phương pháp tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất

Có nhiều phương pháp tính giá thành sản phẩm, tùy thuộc vào đặc điểm và quy mô của doanh nghiệp sản xuất. Dưới đây là các phương pháp tính giá thành phổ biến:

a. Phương pháp tính giá thành theo chi phí trực tiếp

Phương pháp này rất đơn giản và dễ áp dụng. Theo phương pháp tính giá thành này, giá thành sản phẩm chỉ bao gồm các chi phí trực tiếp như chi phí nguyên vật liệu và chi phí lao động trực tiếp. Các chi phí gián tiếp không được tính vào giá thành sản phẩm, mà được phân bổ theo tỷ lệ cho các sản phẩm sản xuất trong kỳ.

• Ưu điểm: Phương pháp này đơn giản, dễ tính toán và phù hợp với những doanh nghiệp sản xuất có quy trình sản xuất đơn giản.
• Nhược điểm: Không tính toán đầy đủ chi phí gián tiếp, do đó có thể dẫn đến việc xác định giá thành sản phẩm không chính xác, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp có quy trình sản xuất phức tạp.

Công thức chi tiết như sau:

Giá thành sản phẩm = Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Chi phí lao động trực tiếp

b. Phương pháp tính giá thành theo hệ thống phân bổ chi phí (phân bổ gián tiếp)

Phương pháp này tính toán giá thành sản phẩm dựa trên việc phân bổ chi phí sản xuất chung (chi phí gián tiếp) vào từng sản phẩm. Các chi phí này sẽ được phân bổ theo tỷ lệ hợp lý, thường là dựa trên số giờ lao động, số lượng sản phẩm hoặc chi phí nguyên vật liệu sử dụng.

• Ưu điểm: Phương pháp này giúp tính toán chi phí chính xác hơn vì đã bao gồm cả chi phí gián tiếp, đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô sản xuất lớn, quy trình phức tạp.
• Nhược điểm: Việc phân bổ chi phí gián tiếp có thể gặp khó khăn, đặc biệt là khi chi phí này không thể xác định rõ ràng hoặc không phân bổ chính xác.

Công thức tính giá thành theo phương pháp này:

Giá thành sản phẩm = Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Chi phí lao động trực tiếp + Chi phí sản xuất chung (đã phân bổ)

c. Phương pháp tính giá thành theo từng công đoạn (Job Order Costing)

Phương pháp này được áp dụng chủ yếu trong các doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng hoặc sản xuất không liên tục. Theo phương pháp này, giá thành sản phẩm sẽ được tính cho từng công đoạn hoặc từng đơn hàng cụ thể, bao gồm chi phí nguyên vật liệu, chi phí lao động và chi phí sản xuất chung liên quan đến công đoạn hoặc đơn hàng đó.

• Ưu điểm: Phương pháp này phù hợp với các doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng, giúp tính toán chính xác giá thành từng đơn hàng hoặc công đoạn sản xuất.
• Nhược điểm: Phương pháp này yêu cầu theo dõi và ghi nhận chi phí rất chi tiết cho mỗi đơn hàng, có thể tăng chi phí quản lý và phức tạp trong việc tính toán.

Công thức tính giá thành theo phương pháp này:

Giá thành sản phẩm = Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Chi phí lao động trực tiếp + Chi phí sản xuất chung

d. Phương pháp tính giá thành theo hệ thống phân bổ (Process Costing)

Phương pháp này thường được áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất hàng loạt hoặc sản xuất liên tục, chẳng hạn như sản xuất thực phẩm, hóa chất, dược phẩm, v.v. Trong phương pháp này, chi phí sản xuất sẽ được phân bổ đồng đều cho tất cả các sản phẩm trong từng giai đoạn sản xuất.

• Ưu điểm: Phương pháp này rất phù hợp cho các doanh nghiệp sản xuất hàng loạt, giúp tính toán giá thành cho mỗi sản phẩm trong quá trình sản xuất liên tục.
• Nhược điểm: Khó áp dụng cho những sản phẩm có sự đa dạng lớn về mẫu mã, yêu cầu phân bổ chi phí chính xác hơn.

Công thức tính giá thành theo phương pháp này:

Giá thành sản phẩm = Tổng chi phí sản xuất / Số lượng sản phẩm

e. Phương pháp tính giá thành chuẩn (Standard Costing)

Phương pháp này sử dụng một mức chi phí chuẩn đã được tính toán trước cho các yếu tố như nguyên vật liệu, lao động và sản xuất chung. Mỗi khi có sản phẩm được sản xuất, giá thành sẽ được tính theo các mức chi phí chuẩn này và sau đó so sánh với chi phí thực tế để tính toán sự chênh lệch.

• Ưu điểm: Giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi và kiểm soát chi phí, đồng thời phát hiện sớm các sai lệch trong quá trình sản xuất.
• Nhược điểm: Mức chi phí chuẩn cần phải được tính toán chính xác và có thể thay đổi theo từng thời kỳ, yêu cầu doanh nghiệp thường xuyên cập nhật dữ liệu.

Công thức tính giá thành theo phương pháp này:

Giá thành chuẩn = Chi phí nguyên vật liệu chuẩn + Chi phí lao động chuẩn + Chi phí sản xuất chung chuẩn

>>> Có thể bạn quan tâm: JIT là gì? Áp dụng Just In Time trong quản lý chuỗi cung ứng

3. Lựa chọn phương pháp tính giá thành phù hợp

Việc lựa chọn phương pháp tính giá thành sản phẩm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm quy mô sản xuất, loại sản phẩm, và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần xem xét kỹ các yếu tố này trước khi quyết định áp dụng phương pháp nào:

• Doanh nghiệp sản xuất hàng loạt hoặc theo đơn hàng: Phương pháp Job Order Costing hoặc Process Costing sẽ là lựa chọn phù hợp.
• Doanh nghiệp có quy trình sản xuất phức tạp: Phương pháp Phân bổ chi phí sẽ giúp tính toán giá thành chính xác hơn.
• Doanh nghiệp muốn quản lý chi phí và hiệu quả sản xuất liên tục: Phương pháp Standard Costing là một lựa chọn hiệu quả.

Doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh phương pháp tính giá thành sản phẩm sao cho phù hợp với tình hình thực tế và xu hướng thị trường.

>>> Phân hệ phần mềm quản lý sản xuất BRAVO - Tính giá thành sản phẩm chính xác và hiệu quả